Sau Khi Thay Chị Gả Cho Quân Nhân, Tôi Nuôi Cả Làng Qua Mùa Đói

Sau đó cứ mỗi ba ngày, tôi sang gian tây thay thuốc cho anh.

Anh không còn nói “Ra ngoài” nữa, nhưng cũng không nói gì khác.

Mỗi lần tôi ngồi xổm xuống xử lý vết thương, anh lại quay đầu sang một bên, nhìn chằm chằm vào bức tường.

Bà Triệu câm mỗi ngày nấu cơm cho ba người, bày lên bàn, rồi vỗ mạnh xuống bàn, ý là — tất cả ngồi xuống ăn cho tôi.

Ba người một nhà ngồi cùng một bàn, không ai nhìn ai, cúi đầu ăn cơm.

Bà Triệu câm ngồi giữa nhìn người này rồi nhìn người kia, sốt ruột đến mức dậm chân.

Cuộc sống cứ gượng gạo như vậy trôi qua.

Cho đến một ngày, Vương Quế Hoa đến tìm tôi, vẻ mặt đầy bí mật.

“Xuân Hòa, cô có biết Cố Hoài An nhà cô mỗi ngày vác cuốc đi đâu không?”

“Ra đồng chứ đâu.”

“Đồng cái gì.” Vương Quế Hoa hạ giọng, “Anh ta đi ra ruộng dược liệu của cô.”

“Cái gì?”

“Mỗi ngày trời chưa sáng đã đi, nhổ cỏ trong ruộng dược liệu hết lượt này tới lượt khác.

Mương thoát nước đào lại rồi, bên mép còn xếp đá nữa.

Hôm qua tôi đi ngang qua, thấy anh ta ngồi xổm trong ruộng đếm cây hoàng kỳ cô trồng, miệng lẩm bẩm, cũng không biết đang đếm cái gì.”

Tôi sững người.

Vương Quế Hoa vỗ vai tôi, “Con bé à, tôi sống hơn nửa đời người rồi, chưa thấy người đàn ông nào lặng lẽ đi trồng thuốc cho vợ như vậy.”

“Anh ấy còn không nhận tôi.”

“Chậc, đàn ông miệng không nhận thì có ích gì? Tay nhận là được.”

Chiều hôm đó tôi giả vờ đi ngang qua ruộng dược liệu.

Từ xa đã thấy một bóng người tập tễnh ngồi xổm trong ruộng, đang xếp đá bên mép mương thoát nước.

Anh xếp rất cẩn thận. Mỗi viên đá đều chọn kích cỡ, khe hở trét kín mít.

Làm còn tốt hơn tôi không biết bao nhiêu lần.

Tôi đứng trên sườn núi nhìn rất lâu, cho đến khi anh đứng dậy phủi đất trên tay, tập tễnh đi về.

Đi được vài bước anh bỗng dừng lại, quay đầu nhìn mảnh ruộng dược liệu.

Ánh hoàng hôn chiếu lên vết sẹo trên mặt anh, biểu cảm của anh —

Tôi không nói rõ được.

Nhưng khoảnh khắc đó, trong ngực tôi lại bắt đầu đập không nghe lời.

Bước ngoặt thật sự xảy ra vào tháng Chạp năm đó.

Bà Triệu câm đổ bệnh.

Ban đầu chỉ là ho, tôi kê thuốc cho bà uống, không quá để tâm.

Đến đêm thứ ba bà sốt lên.

Tôi sờ trán bà, nóng rực. Nghe phổi, tiếng thở thô như kéo ống bễ, đáy phổi phải có ran ẩm rõ rệt.

Viêm phổi.

Trong ngọn núi thiếu thốn thuốc men này, viêm phổi đối với một người già ngoài sáu mươi, nền tảng sức khỏe kém, là căn bệnh lấy mạng.

Kiếp trước bà cũng ra đi như vậy.

Ban đầu là ho, rồi sốt, rồi ngày càng nặng, cuối cùng nằm trên giường đất không còn tiếng động.

Cảnh tượng đó tôi đã mơ ác mộng vô số lần.

Kiếp này tôi sẽ không để nó xảy ra.

Tôi lục tung hộp thuốc, thuốc hạ sốt chỉ còn ba viên cuối cùng. Kháng sinh — không có. Thuốc chống viêm — chỉ đủ hai ngày.

Không đủ. Hoàn toàn không đủ.

Bệnh viện huyện gần nhất cách bốn mươi dặm. Đường núi tháng Chạp đã đóng băng, đi bộ ít nhất một ngày một đêm.

Tôi đeo hộp thuốc lên định ra cửa.

“Cô đi đâu?”

Cố Hoài An đứng trong sân, tay còn cầm bó củi vừa chẻ.

“Đi huyện mua thuốc.”

“Bây giờ? Trời tối rồi, đường núi toàn băng—”

“Không đi mẹ anh sẽ mất!”

Tôi gần như hét lên.

Mặt Cố Hoài An lập tức trắng bệch. Anh ném củi lao vào nhà xem bà Triệu câm, lúc đi ra mắt đã đỏ hoe.

“Tôi đi.”

“Chân anh—”

“Tôi đi.” Giọng anh không lớn, nhưng tôi chưa từng nghe anh nói bằng giọng như vậy.

Anh lấy chiếc đèn bão cũ treo trên tường xuống, lại xách một cây gậy gỗ sau cửa làm gậy chống.

“Cô ở lại trông mẹ tôi. Tên thuốc nói cho tôi, tôi nhớ được.”

Tôi viết tên thuốc cần mua lên một mảnh giấy nhét vào túi anh, lại lấy sáu đồng cuối cùng trong nhà đưa cho anh.

Anh cầm mảnh giấy nhìn một cái, quay người bước vào màn đêm.

Ánh đèn bão lay động trên đường núi mấy cái, càng lúc càng xa, càng lúc càng nhỏ, cuối cùng bị bóng tối nuốt chửng.

Đêm đó tôi một mình trông bà Triệu câm, liên tục dùng khăn ướt lau người hạ nhiệt cho bà, từng bát từng bát đút canh thuốc thảo dược.

Hơi thở bà ngày càng gấp, ngày càng nông.

Ba giờ sáng, bà bỗng mở mắt, ánh nhìn đục ngầu trong ánh đèn mờ tìm một vòng, cuối cùng dừng trên mặt tôi.

Môi bà động đậy.

Tôi cúi sát lại nhìn.

Bà đang nói — Hoài An.

“Mẹ, anh ấy đi mua thuốc cho mẹ rồi, trời sáng sẽ về. Mẹ chờ anh.”

Bà lại mấp máy môi.

Lần này tôi nhìn rõ.

Bà nói — Xuân Hòa.

Rồi bà nhắm mắt, ngủ thiếp đi.

Tôi nắm tay bà ngồi đến sáng.

Cố Hoài An trở về vào trưa ngày hôm sau.

Một ngày một đêm, tám mươi dặm đường núi, đất băng tuyết tháng Chạp, một cái chân què.

Khi anh đẩy cửa bước vào, gần như là ngã nhào vào trong.

Quân phục dính đầy bùn và vụn băng, hổ khẩu tay phải bị mài rách — đó là do chống gậy mài ra.

Vết thương cũ ở chân trái lại nứt ra, ống quần thấm máu, đông lại thành một mảng cứng ngắc.

Nhưng trong tay anh nắm chặt một gói giấy.

Thuốc mua đủ cả.

Không thiếu một thứ.

Khi tôi nhận thuốc từ tay anh, mới phát hiện anh đang run. Không phải vì lạnh, mà là cơ thể tự run sau khi mệt đến cực hạn.

“Ngồi xuống trước—”

“Mẹ tôi đâu?”

“Hạ sốt được chút rồi, người còn đây. Anh trước tiên—”

Anh không đợi tôi nói xong, lao thẳng vào gian đông.

Tôi mở gói thuốc pha thuốc sắc thuốc, luống cuống một hồi. Khi bưng thuốc vào, thấy Cố Hoài An quỳ bên mép giường đất, trán tựa vào mu bàn tay bà Triệu câm, không nói một tiếng.

Vai anh run dữ dội.

Bà Triệu câm đang tỉnh. Tay còn lại của bà chậm rãi nâng lên, chạm vào đầu con trai, nhẹ nhàng vỗ vỗ.

Tôi đứng ở cửa, bỗng nhiên không dám bước vào.

Bát thuốc trong tay bốc hơi nóng, làm mờ mắt tôi.

Sau đó thuốc là do Cố Hoài An từng thìa từng thìa đút.

Anh đút rất cẩn thận, mỗi thìa đều thổi nguội bên miệng rồi mới đưa qua.

Bà Triệu câm uống thuốc xong lại ngủ thiếp đi.

Tôi ngồi đợi ở gian ngoài, chuẩn bị xử lý vết thương ở chân cho anh.

Khi anh từ gian đông bước ra, trên mặt còn vệt nước mắt.

Ngồi xuống trước mặt tôi, tự mình xắn ống quần lên.

Không ai nói gì.

Tôi cúi đầu xử lý vết thương, anh cúi đầu nhìn tôi xử lý.

Đến mũi khâu cuối cùng, anh bỗng mở miệng.

“Tần Xuân Hòa.”

“Ừ.”

“Mấy cái mương thoát nước trong ruộng dược liệu ấy, vốn dĩ tôi muốn đào sâu hơn một chút.”

“… Hử?”

“Nhưng chân tôi không tiện, chỉ đào được tới đó thôi. Cô đừng chê.”

Tay tôi run một cái, mũi kim lệch nửa phân, đâm vào phần thịt bên cạnh anh.

Anh “xì” một tiếng, nhưng không né.

Tôi cúi đầu, cắn môi khâu xong mũi cuối cùng, thắt nút, cắt chỉ.

“Không chê.”

Giọng nghẹn trong cổ họng, nhỏ đến mức chính tôi cũng gần như không nghe thấy.

Nhưng anh nghe thấy.

Cái tai chưa điếc của anh, vậy mà nghe thấy.

Sau khi bà Triệu câm khỏi bệnh, không khí trong nhà thay đổi.

Sự thay đổi bắt đầu từ một chuyện nhỏ.

Một sáng tôi dậy nấu cơm, phát hiện chum nước trên bếp đầy ắp.

Trước đây mỗi sáng gánh nước là việc của tôi.

Sáng hôm sau, chum nước vẫn đầy.

Ngày thứ ba, thứ tư, ngày nào cũng vậy.

Tôi dậy thật sớm lén đi xem, trời còn chưa sáng, Cố Hoài An đã tập tễnh gánh hai thùng nước từ giếng về.

Anh đi rất chậm. Mỗi vài bước lại phải dừng đổi vai. Cái chân bị thương run lên trong hơi lạnh buổi sớm.

Nhưng chum nước, mỗi ngày anh đều gánh đầy.

Sau đó còn những chuyện khác.

Củi trong sân lúc nào cũng được chẻ sẵn xếp gọn.

Trước cửa phòng y tế không biết từ lúc nào có thêm một con đường lát đá mới sửa, trời mưa không còn dẫm đầy bùn nữa.

Hoàng kỳ và đương quy trong ruộng dược liệu mọc ngày càng tốt — những mương thoát nước ấy, những bờ ruộng xếp đá ấy, tất cả đều do một mình anh làm.

Anh không nói gì.

Làm xong liền về phòng, như thể chưa từng xảy ra chuyện gì.

Một hôm Trần Giác lén kéo tôi lại, “Xuân Hòa, có phải cô vẫn chưa biết một chuyện?”

“Chuyện gì?”

“Bốn mươi ngày cô đi huyện tập huấn, mẹ Triệu viết thư cho Cố Hoài An.”

“Bà không biết chữ.”

“Đúng, bà không biết chữ.” Trần Giác đẩy kính, “Bà vẽ.”

Tôi chợt nhớ ra.

Thư bà Triệu câm gửi cho Cố Hoài An trước đây, mặt sau phong bì đều là những bức vẽ nét đơn giản của bà.

“Bà vẽ gì?”

Trần Giác nhìn tôi một cái, muốn nói lại thôi.

“Cô tự đi hỏi anh ấy đi.”

Tối hôm đó, nhân lúc Cố Hoài An không có nhà, tôi lục gian tây của anh.

Dưới gối tìm thấy một xấp thư.

Mặt trước phong bì là địa chỉ đơn vị bộ đội, mặt sau vẽ đầy những hình vẽ đơn giản xiêu vẹo của bà Triệu câm.

Có một cô gái thắt bím tóc đang cuốc đất ngoài ruộng. Có một người nhỏ bé đeo hộp thuốc vượt núi. Có một căn nhà treo tấm bảng gỗ. Có một cô gái dìu một bà lão đi trong tuyết.

Còn có một bức vẽ, vẽ cảnh trời tuyết lớn, một người nhỏ bé vác một cái bao rất to, đi từng nhà phát đồ. Bên cạnh người nhỏ vẽ một mũi tên, mũi tên chỉ vào ba chữ xiêu vẹo.

Xuân Hòa tốt.

Tôi lật từng trang một.

Từ năm sáu ba đến năm sáu tám.

Năm năm thư. Mặt sau mỗi lá thư, bà Triệu câm đều dùng cách duy nhất của mình nói với con trai nơi tiền tuyến — vợ con đang làm gì.

Cô ấy đang khai đất. Cô ấy trồng khoai lang. Cô ấy học nhận biết thảo dược. Cô ấy khám bệnh cho người ta. Cô ấy trong ngày tuyết lớn cứu cả làng.

Cô ấy rất tốt.

Cô ấy tên Xuân Hòa.

Không phải Xuân Phương.

Lá thư cuối cùng có hình vẽ khác với những lá trước.

Trong tranh có ba người nhỏ. Một là bà Triệu câm — bà vẽ mình thành một hình tròn rất thấp. Một là cô gái thắt bím. Còn một — là một người cao mặc quân phục.

Ba người đứng trước một căn nhà, trên đầu vẽ một mặt trời.

Mặt trời được tô rất mạnh, sáp màu gần như đâm thủng cả giấy.

Tôi ôm xấp thư, ngồi trên giường đất của anh, khóc nức nở.

Cửa kẽo kẹt mở ra.

Cố Hoài An đứng ở cửa, nhìn xấp thư trong tay tôi, vẻ mặt anh lần đầu tiên tôi hiểu được.

Không phải hoang mang. Không phải đề phòng.

Là một người ở tiền tuyến nhận được tranh mẹ gửi, nhìn cô gái thắt bím xa lạ trong tranh ấy suốt năm năm.

Anh nói một câu.

“Trước khi tôi trở về, tôi đã quen cô rồi.”

Tối hôm đó bà Triệu câm nấu bốn món, đem chút bột mì trắng ít ỏi trong nhà ra hấp bánh bao.

Bà ấn tôi và Cố Hoài An ngồi ở hai đầu bàn, còn mình ngồi giữa, lúc thì gắp thức ăn cho tôi, lúc thì gắp cho anh.

Ăn được một nửa bà bỗng đặt đũa xuống, từ trong ngực áo lấy ra một gói vải nhỏ.

Mở ra là một chiếc cúc đồng.

Cúc trên quân phục.

Bà đặt chiếc cúc đồng lên bàn, đẩy về phía tôi.

Rồi bà ra hiệu rất lâu — tôi hiểu rồi, ý là: đây là thứ Hoài An gửi kèm theo thư khi gửi về, dặn bà “sau này đưa cho con dâu”.

Khi anh viết lá thư đó, còn chưa biết người gả tới không phải Tần Xuân Phương.

Nhưng bà Triệu câm giữ suốt năm năm, không đưa cho Xuân Phương, cũng không đưa cho ai khác.

Bà đợi được Xuân Hòa.

Tôi nhìn chiếc cúc đồng, lại nhìn Cố Hoài An đối diện.

Gốc tai anh đỏ bừng, nhìn chằm chằm vào cái bánh bao trong bát, một miếng cũng chưa cắn.

Tôi cầm chiếc cúc lên, bỏ vào túi áo trong.

“Tôi nhận.”

Bà Triệu câm cười không tiếng. Cười đến đầy nếp nhăn, như một đóa hoa nhăn nhúm mà nở rộ nhất.

Tối hôm đó khi dọn bát đũa, tôi và Cố Hoài An lần đầu tiên đứng song song trước bếp.

Anh rửa bát, tôi lau khô.

Không ai nói gì.

Nhưng anh rửa mỗi cái bát ba lần.

Tôi đứng bên cạnh chờ.

Không hối một cái bát nào.

Cuộc sống như bị ai đó lên dây cót, bắt đầu nhanh hơn.

Nhưng dù nhanh đến đâu, có những thứ là chậm rãi.

Ví dụ như mỗi sáng chum nước luôn đầy sẵn.

Ví dụ như con đường lát đá trước cửa phòng y tế, anh từng viên từng viên lát về phía trước, hai năm mới lát tới đầu làng.

Ví dụ như mỗi năm trước khi vào đông, anh đem giày bông của tôi và bà Triệu câm đặt lên giường đất hơ lại một lượt, lót trong đế giày thêm ngải cứu khô mới phơi.

Anh chưa từng nói.

Tôi cũng chưa từng hỏi.

Nhưng có một năm vào ngày Lạp Bát, tôi đang nấu cháo trước bếp, anh bỗng từ phía sau quàng một chiếc khăn lên cổ tôi.

Khăn dệt bằng vải thô, mũi đan xiêu vẹo — là anh tự học đan, từ thu đến đông, tháo ra ba lần mới miễn cưỡng thành hình.

Tôi sờ chiếc khăn vừa xấu vừa ấm trên cổ, sống mũi cay xè, suýt làm cháo khê.

Năm sáu chín ruộng dược liệu mở rộng đến mười lăm mẫu, công xã nghiệm thu nói “hạng nhất toàn huyện”.

Năm bảy mươi phòng y tế từ một gian mở thành hai gian, bà Triệu câm trồng một hàng hoa hướng dương trước cửa.

Năm bảy hai giỏ tre của Cố Hoài An nổi tiếng, hợp tác xã cung tiêu cố định tới nhập hàng.

Tôi lôi hết sách cũ trong nhà ra, lại mượn thêm một đống từ Trần Giác — khi cô ấy đi, để lại toàn bộ sách vở và ghi chép cho tôi, nói “mấy thứ này ở thành phố không có tác dụng, ở trong tay cô mới gọi là sống.”

Trần Giác vốn có cơ hội về thành, năm bảy mươi có một đợt chỉ tiêu thanh niên trí thức hồi thành.

Cô do dự ba ngày, cuối cùng nhường suất cho cô gái nhỏ tuổi nhất ở điểm thanh niên trí thức.

“Đi rồi ai giúp cô trông ruộng dược liệu?” Cô đẩy kính, nói nhẹ như không, nhưng tôi thấy cô gấp tờ đơn hồi thành lại gấp rồi gấp, cuối cùng nhét xuống dưới gối.

Cô ở lại. Ở phòng y tế của tôi làm trợ lý không biên chế, một ở là nhiều năm.

Ban ngày khám bệnh trồng thuốc, ban đêm tôi ngồi dưới đèn dầu lật sách. Toán, văn, chính trị, địa lý.

Có thứ bác sĩ chân đất không dùng đến, nhưng tôi không dừng lại được.

Có lần Cố Hoài An nhìn qua khe cửa thấy tôi chép bài dưới đèn, hôm sau lặng lẽ thay tim đèn mới, còn thêm nửa ngón tay dầu.

Có lẽ anh nghĩ tôi đọc sách để giảng kiến thức vệ sinh cho người đến khám ở phòng y tế.

Tôi không giải thích.

Có những chuyện, đến lúc tự nhiên sẽ hiểu.